zonderkunstenaarsgeenkunst

Just another WordPress.com weblog

29 Anne Berk: Brief aan minister Plasterk

with one comment

Anne Berk

Oostzaan, 26 maart 2008

 

 Aan:     Ministerie van OCW

             t.a.v minister Plasterk

             PB 16375

             2500 BJ Den Haag

 

Betreft: Voorgenomen herverdeling kunstsubsidies

 

 

Geachte heer Plasterk,

 

‘Kunst is er om de mens aan zichzelf te openbaren’, zei Henk Visch.

 

Kunst is vrij en een fundamentele culturele waarde die moet worden gesteund.

‘Wij steunen de kunstenaars, niet omdat ze arm zijn, schrijft de Deense regering in zijn beleid,

maar om dat we ze nodig hebben, als tegenwicht voor Disneyland en Amerikaanse soaps.

En reclame, zou ik willen toevoegen. Of kennen wij nog maar één waarde, die van het geld?

 

Het begint erop te lijken.

Als kunstrecensent die de kunstwereld van binnenuit kent

(ik werk twintig jaar als recensent voor o.m Kunstbeeld en Het Financieele Dagblad)

maak ik me zorgen over de geplande herverdeling van de kunstsubsidies in de

beeldende kunst. En ik niet alleen, zo bleek uit de discussies op kunstsubsidiedebat.nl.

Dat leidde tot de oprichting van het Platform ZonderkunstenaarsGeenKunst en een handtekeningenactie die door 2000 mensen uit de kunstwereld werd getekend.

 

Vorige week vertelden 8 kunstenaars de leden van de Tweede Kamer over het belang van hun werk

en hun kwetsbare financiële positie. Want zelfs bekende kunstenaars hebben vaak financiële ondersteuning nodig. Kunstenaars kunnen zich vaak niet redden op de markt (zie bijlagen).

 

Het is de optelsom van verschillende beleidsmaatregelen die funest is voor het Nederlandse kunstklimaat:

Het Fonds BKVB zal nog minder beurzen vergeven, slechts 200 basistipendia en 70 startstipendia,

waarmee slechts 8% van de 10.000 kunstenaars wordt voorzien. Slechts 10 van de 22 miljoen beland daadwerkelijk bij kunstenaars.

De WWIK daalde van 40 miljoen euro in 2003 naar 25 miljoen euro in 2007.

En de Geldstroom Beeldende Kunst en Vormgeving mag sinds 2005 niet meer direct aan kunstenaars worden uitgekeerd..

Veel kunstenaars kunnen hun beroep niet meer uitoefenen.

 

Het is belangrijk dat de Nederlandse regering achter zijn kunstenaars gaat staan.

Net als andere landen. Zoals Groot-Britannië (zie bijlage), waar naast vrijgevige mecenassen, de

overheid meer dan een miljard uitgeeft aan kunst.

De Engelsen zijn zich ook bewust van de economische spin-off en de innovatieve waarde van het creatieve denkproces.

Kunstenaars zijn de boom waar anderen de vruchten van plukken.

Laten we haar water geven.

 

Graag maak ik een afspraak om te spreken over onze suggesties.

 

Met vriendelijke groet,

Anne Berk, namens:

 

Platform Zonder Kunstenaars Geen Kunst is in december opgericht door kunstrecensent Anne Berk en kunstenaar Jerome Symons. Andere Platformleden zijn Frode Bolhuis, Jane Boyd, Abraham Vega  Ida van der Lee, Maria Verstappen, Uli Rapp, Eric de Nie,Joop Stoop en Inger Minnesma van FNV-Kiem. Tot de ondertekenaars behoren onder meer Henk Visch, Joost Conijn, Ewoud van Rijn,Jaap de Ruig,Petra Boshart, Juul Kraijer, Elisabet Stienstra, Thom Puckey, Eylem Aladogan, Karin Arink, Maria Roosen, Zeger Reijers, Rob Voerman Lara de Moor, Peggy Bannenberg, Ansuya Blom, Adam Colton, Gil en Moti, Martijn Engelbregt, Lidy Jacobs en vele anderen..

Dit initiatief wordt gesteund door: FNV-Kiem, Nederlandse Kring van Beeldhouwers, Sjarel Ex  directeur Museum Boymans van Beuningen, Janwillem Schrofer algemeen directeur Rijksakademie, Tijmen van Grootheest voorzitter College van Bestuur Gerrit Rietveld Academie, Frans de Ruiter voorzitter College van Bestuur Hogeschool van Beeldende Kunsten, Muziek en Dans; Den Haag, Ingrid Rollema directeur Vrije Akademie, Den Haag, Ad ’s-Gravesande voorzitter C, omroep voor kunst en cultuur, Erik Akkermans voorzitter Scholingsfonds Kunst en Cultuur, Stijn Huyts directeur Het Glaspaleis, Heerlen, Bestuur en directie De Vishal Haarlem, Erik Bos Galerie Nouvelles Images, Fons Welters Galerie Fons Welters, Tanya Rumpff Galerie Tanya Rumpff, Berry Koeman Galerie RAM, Miriam de Winter Galerie Phoebus, Marieke Wiegel tentoonstellingsprogrammering Institut Neérlandais, Albert van der Weide kunstenaar, bestuurder, Cornel Bierens kunstenaar, schrijver, Janneke Wesseling kunstrecensent, Ans van Berkum kunstrecensent en Liesbeth den Besten kunstrecent

 

 

Adviezen aan minister Plasterk en de Tweede Kamer:

*Trek de kunstbegroting op van 0,48% naar van 1 % van het BNP zoals in Frankrijk. 

*Ga niet mee met de plannen voor het Fonds om het aantal beurzen te verminderen.

In 2004 werden er nog 412 beurzen verstrekt aan 12.000 kunstenaars,

namelijk 30 werkbeurzen, 259 basisbeurzen en 123 startstipendia (Statistiek van landelijke subsidieregelingen voor beeldende kunst 2001 tot 2005).

Het Fonds wil dit terugbrengen tot 270 beurzen (180-200 basisbeurzen plus 60-70 startstipendia,

verder zijn er nog zogenaamde flexibele werkbudgetten, waarvoor geen aantallen worden genoemd.

(zie Beleidsplan Fonds 2009-2012, p 63)

Dat is veel te weinig. Handhaaf minimaal 412 beurzen en geef meer geld aan het Fonds.

 

*In 2005 werd bepaald dat 16,7 miljoen, de zogeheten Geldstroom Beeldende Kunst en Vormgeving (BKV) uit de vroegere BKR, niet meer rechtstreeks aan kunstenaars mocht worden uitgekeerd. Een substantieel deel moet worden geoormerkt voor kunstenaars. Of in het Fonds De Mecenas worden gestopt.

 

*De eisen van de WWIK (was 40 miljoen in 2003, daalde naar 25 miljoen in 2007!!!, zie Het landelijk   subsidiestelsel voor beeldende kunsten 1984-2005, IJdens/De Nooy/Vloet 2007, p.8)

worden steeds verder opgeschroefd, en kunstenaars mogen hier slechts vier van de tien jaar gebruik van maken. Er vallen steeds meer mensen buiten de boot.. 

De WWIK moet worden verruimd tot een termijn van 10 jaar, de progressieve inkomenseis moet vervallen en de bijverdiengrens moet worden opgehoogd.

Beter nog is het om de WWIK om te zetten in een persoonlijk budget met rekening courant systeem, dat beter is afgestemd op de wisselende inkomsten van kunstenaars.  

 

*Zorg dat kunstenaars voor hun tentoonstellingen een fatsoenlijk honorarium ontvangen, zonder dat dit geld van de beurzen afgaat, want die vormen de basis om te werken. Voorbeeld kan Groot-Britannië zijn, waar de ArtsCouncil een tariefsysteem ontwikkelde.

*De budgetten voor kunst in openbare ruimte daalden. Er zijn steeds minder opdrachten. Hoog dit op. Investeer in kunst! 

*Zet de Nederlandse kunst in de schijnwerpers met een volwaardig podium in Amsterdam (vgl. Tate Britain),

*Meer beeldende kunst op tv (bv. serie Kunst Na Karel Appel) en een site kunstenaarsopfilm.nl.

*Maak kunstaankopen voor particulieren fiscaal aftrekbaar

Onze ideeën worden breed gedragen door de kunstwereld, zo blijkt uit de meer dan 2000 handtekeningen die wij op 20 maart hebben aangeboden. Kunstenaars houden ons een spiegel voor en dat is essentieel in een samenleving die de vrijheid hoog in het vaandel heeft. Daarnaast zorgt de kunst voor een economische impuls. Heb hart voor de kunst! Investeer in kunstenaars!

 

Achtergrondinformatie:

 

Maandenlang werd er in de kunstwereld gesproken over de herverdeling van de kunstsubsidies

Het Fonds BKVB en het Mondriaanfonds pleiten ervoor bij gelijkblijvend budget scherpere keuzes te maken. Er moet meer geld komen voor de presentatie van kunst en er grotere budgetten voor een kleine top van kunstenaars.

Daarmee vallen veel kunstenaars uit de boot, met een verarming van het kunstaanbod als gevolg.

 

Kunstbeleid is doorgeschoten

In het debat van 17 december ging het uitsluitend over de relatie tussen kunst en publiek. Over kunst voor iedereen (amateurkunst en volkscultuur), kunst overal (regionale spreiding) en over de export van topkunst.

Kunstenaarsbeleid heeft plaats gemaakt voor Kunstbeleid. Maar voordat kunst in het buitenland kan schitteren, voor het gepresenteerd en verkocht kan worden, moet het eerst worden gemaakt!

Zonder kunstenaars geen kunst.

 

Budget voor kunstenaars daalt

‘De overheid heeft tot taak om ruimte te bieden aan talent waar de markt dat niet doet.

Zij schept voorwaarden voor de totstandkoming van een divers en kwalitatief hoogstaand kunstaanbod. Het betekent geenszins dat er minder subsidie beschikbaar is voor kunstenaars’,

aldus minister Plasterk in zijn Beleidsbrief Beeldende Kunst, maar begeleidende cijfers ontbreken.

De werkelijkheid is anders.

Het aandeel voor kunstenaars in de begroting is miniem en wordt steeds kleiner.

Het totale budget voor kunst en cultuur is 394 miljoen (zie ook bijlage Cijfers).

Daarvan werd er in 2004 via het Fonds BKVB 13 miljoen uitgekeerd aan slechts 571 van de 12.000 kunstenaars.

Het geld voor de startstipendia dreigt te verdwijnen naar een pot internationale contacten.

Via de WWIK werd er in 2007 25 miljoen uitgekeerd aan 2200 kunstenaars

(dat was in 2003 nog 40 miljoen aan 3000 kunstenaars!). 

En de WWIK staat op de tocht, maar kunstenaars vallen hierop terug als hun werkbudget op is.

De WWIK zorgt voor continuïteit en mag niet verloren gaan.

Verder werd in 2005 bepaald dat Geldstroom BKV niet meer rechtstreeks aan kunstenaars mocht worden uitgekeerd, waarmee 16,5 miljoen aan hun neus voorbijgaat (zie ook bijlage Cijfers).

Van deze Geldstroom is bovendien 2,5 miljoen bestemd voor tentoonstellingsruimten en 500.000 euro voor museale tentoonstellingen.

Het aantal opdrachten vermindert. Enz.

 

Historisch perspectief: noodzaak mecenaat

In Nederland wordt de kunst overgeleverd aan de tucht van de markt, maar dat gaat voorbij aan de historische ontwikkelingen.

In de 19de eeuw vallen het hof en de kerk weg als opdrachtgever en de opkomende middenklasse vult het gat niet op. Wat had Van Gogh gedaan zonder zijn broer?

Terwijl de arbeidsproductiviteit per uur sinds de 19de eeuw enorm is gestegen, maken kunstenaars  unieke, vernieuwende kunst en dat is tijdrovend en volstrekt oneconomisch. Als zelfs arbeidsintensieve industrieën er niet in slagen om concurrerend te zijn, hoe moeten kunstenaars dat dan doen?

Na de Tweede Wereldoorlog neemt de staat de rol van mecenas op zich. Willem Drees bedacht de Contraprestatie omdat hij constateerde dat kunstenaars er in vergelijking met andere beroepen zo sterk erop achteruit waren gegaan. In 1985 is de BKR afgeschaft omdat de selectie niet kritisch genoeg was, maar dat euvel is verholpen nu kunstenaars steeds opnieuw worden getoetst. De behoefte aan overheidsteun blijft echter onverminderd bestaan. Het profijtbeginsel gaat niet op, slechts enkele kunstenaars kunnen overleven in de markteconomie.

 

 

Moeilijk om van te leven

Sommige kunstenaars konden een oeuvre opbouwen door de steun van de overheid. Bijvoorbeeld Corneille en Constant. Maar ook Lily van den Stokker, die schrijft hoe ze dankzij een beurs naar New York kon gaan. Inmiddels kan ze leven van haar werk en heeft ze de subsidie dubbel en dwars terugbetaald aan het Rijk via de belasting! (zie haar artikel op http://www.kunstsubsidiedebat.nl).

Maar de meeste kunstenaars kunnen niet van hun werk leven.

Slechts 14% van de kunstenaars heeft na aftrek een inkomen van meer dan 10.000 per jaar.

40% van de kunstenaars heeft een negatief inkomen. 62% heeft neveninkomsten uit andere werkzaamheden, 8% verdient helemaal niets met zijn werk. 18% van de beeldend kunstenaars heeft een bijstandsuitkering. In 2003 maakten 3.000 van de 15.000 kunstenaars gebruik van de WWIK.

Van de inkomsten van beeldend kunstenaars is 60% afkomstig van de particuliere markt en

40% van overheidsgelden (uit ‘Kunst in getal’, Lien Heyting, NRC 11-7-2003).

 

Markt schiet tekort

Galeries hebben een omzet van 130 miljoen.

De Kunstkoopregeling is een succesvolle stimulans voor de vraag naar de kunst,

maar galeries slagen er niet in om kunstenaars van een inkomen te verzekeren,

aldus Truus Gubbels van de Boekmanstichting.

Musea leveren met 4% van alle kunstaankopen een verwaarloosbare bijdrage en betalen geen ‘hangvergoeding’ aan de exposerende kunstenaar. Waar moeten kunstenaars van leven?

Mecenassen zijn er nauwelijks in Nederland. Private financiering staat in de kinderschoenen, maar zou wel verder kunnen worden ontwikkeld.

Als de staat zich verder terugtrekt vallen kunstenaars in een financieel gat en kunnen zij hun beroep niet meer uitoefenen. Overheidssteun is onmisbaar, dat beseft men ook in andere Europese landen. Ook in Finland en Zweden, maar ook Duitsland, Frankrijk en Engeland krijgen kunstenaars inkomenssteun (zie de Europese site http://www.culturalpolicies.net). In Frankrijk is er intensief overleg tussen de ministeries van OCW, Sociale Zaken, Justitie, Werkgelegenheid enerzijds en culturele instellingen en kunstvakbonden anderzijds om de maatschappelijke positie van kunstenaars te versterken (uit Cultuurbeleid in belendende landen, 22-02-2007).

 

Kunst vormt het hart van onze vrije, individualistische cultuur

Kunst is niet alleen iets dat geld kost, maar het levert ook iets op. En dat hebben ze in Denemarken  begrepen.

‘De kunsten kunnen en mogen niet gelegitimeerd worden aan de hand van vooraf vastgestelde

maatschappelijke doelen. Kunstenaars moeten geen ondersteuning krijgen omdat ze arm zijn

maar omdat de samenleving hun werk nodig heeft. De Denen moeten een alternatief hebben voor

Disney en Amerikaanse soaps, aldus het rapport Betaenkning om Billedkunst (1998) van de

Commissie Beeldende Kunsten in Denemarken ( uit ‘Cultuurbeleid in belendende landen’:

rapportage 22 februari 2007).

Kunst vormt het hart van onze cultuur en de kunstenaar zorgt dat het blijft kloppen.

De kunstenaar is de verpersoonlijking van onze vrije, individualistische cultuur.

Hij is een antenne op de wereld en houdt ons een spiegel voor.

‘De kunst is er om de mens aan zichzelf te openbaren, zegt kunstenaar Henk Visch.

Dat mag ook wat kosten. Anders hebben alleen reclameontwerpers een toekomst. En dat is geestelijke zelfmoord.

Om vervlakking te voorkomen is het belangrijk dat er naast volkscultuur en amateurkunst

ook ruimte is voor wat men in Duitsland Leitkultur noemt. Levende volkscultuur zoals de Elfstedentocht of Koninginnedag hoef je niet te subsidiëren, maar vernieuwende kunst wel.

Kunst is het culturele erfgoed van morgen.

 

Kunst is een economische prikkel

Naast de intrinsieke waarde levert kunst ook een economische impuls op.

Het is dan ook gerechtvaardigd om te spreken van een investering in kunst,

In plaats van een subsidie.

Zoals Richard Florida stelde in The Rise of the creative class (2002)

creëren culturele broedplaatsen een interessant vestigingsklimaat.

En kunstmusea vormen een toeristische trekpleister.

Zo is de Tate Modern met 5,5 miljoen bezoekers de grootste attractie van Groot-Britannië.  

En hoeveel verdient Amsterdam aan het Van Gogh Museum?

Verder is de beeldende kunst een voedingsbodem voor de creative industries en een prikkel voor innovatie. Trendwatchers als Li Edelkoort gaan bij de kunst te rade. En Bill Gates koopt de rechten van unieke beelden op, want die zijn goud waard in onze gemedialiseerde wereld.

 

Het kunstbudget moet omhoog.

Als we de Unesco-norm hanteren zou het budget verdubbeld moeten worden van 0,48 naar 1% van de Rijksbegroting. In Frankrijk, waar men meer dan 1% van de rijksbegroting aan cultuur uitgeeft, ziet men cultuur als een manier om zich internationaal te profileren. En in Vlaanderen geeft men zelfs 3,2 % uit.

 

Leve op Nederlandse Kunstenaars

Nederlandse kunstenaars maken werk van hoog niveau en inmiddels heeft

een aantal zijn vleugels uitgeslagen. Folkert de Jong, Mark Manders, Marlène Dumas, Désirée Dolron,

Rineke Dijkstra, Aaron van Erp, Juul Kraijer, Ruudt Peters, Marian Bijlenga en vele anderen gooien hoge ogen in het buitenland, maar hun succes dat dringt nauwelijks in Nederland door. Een representatief podium, zoals de TateBritain in Groot Brittanië ontbreekt, en er is nauwelijks zendtijd voor de beeldende kunst op televisie. Dat moet veranderen. Want we kunnen trots zijn op de Nederlandse kunstenaars.

 

Advertenties

Written by zonderkunstenaarsgeenkunst

april 16, 2008 bij 11:51 am

Eén reactie

Subscribe to comments with RSS.

  1. het streven naar die 1 procent wordt essentieel

    Diane

    september 3, 2010 at 7:45 am


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: