zonderkunstenaarsgeenkunst

Just another WordPress.com weblog

30 Anne Berk in BK-info juni 2008: ‘Help de kunstenaar verzuipt!’

with one comment

Help! De kunstenaar verzuipt!

 

De kunst is mij lief. Ik werk al twintig jaar als recensent voor o.m Kunstbeeld en Het Financieele Dagblad en maak me grote zorgen over het afkalven van de kunstsubsidies. De optelsom van alle maatregelen is desastreus voor kunstenaars en leidt tot een verarming van het kunstaanbod. Want zonder kunstenaars geen geen kunst!

 

Het Fonds BKVB pleit voor meer geld voor buitenland-ateliers en de presentatie van kunst. De

startstipendia zouden moeten verdwijnen en alleen topkunst zou worden gesubsidieerd.

Dat leidde tot een storm van protest. Lisa Couwenbergh en Ewoud van Rijn organiseerden een

handtekeningenactie en op de site kunstsubsidiedebat.nl bood Jerome Symons ruimte voor de

discussie. In de bundel Second Opinion vroeg het Fonds BKVB het veld naar zijn mening, maar cijfers

en context ontbraken en er was ook geen vergelijking met andere landen (Die geven ook financiële

steun. Zie de vergelijkende site van Europese landen, www.culturalpolicies.net).

Er heerst grote onwetendheid, zowel bij kunstenaars als bij beleidsmakers, die alleen voor eigen

parochie preken. Het beleid is gericht op instellingen en het verantwoorden van kunst in de

samenleving, niet op de proces van het maken en de positie van kunstenaars. En de Federatie voor

Kunstenaarsverenigingen, al sinds 1945 de waakhond voor kunstenaarsbelangen, is in 2004 vrijwel

wegbezuinigd. Een kritische evaluatie van het totale beleid ontbreekt, met alle gevolgen van dien.

 

Op naar Den Haag

Ik ging op zoek naar cijfers bij de Boekmanstichting en dat bleek lastig. Handzame

overzichten van de ontwikkelingen op lange termijn ontbreken. Maar inmiddels heb ik

voldoende informatie om een dramatische daling te signaleren (zie

www.zonderkunstenaarsgeenkunst.wordpress.com onder Cijfers). Zo dramatisch dat ik in december

besloot direct bij de Tweede Kamer te gaan lobbyen en een alarmerende brief aan minister

Plasterk schreef. Vervolgens richtten we het Platform ZonderKunstenaarsGeenKunst op, dat op 12

december een e-mailbombardement naar de Tweede Kamer organiseerde. Vervolgens verzamelden

we 2000 handtekeningen van mensen uit de hele kunstwereld, die we aanboden aan de Tweede

Kamer. En op 20 maart werden we ontvangen in Den Haag. Het was een bijzonder moment.

De politici van de Vaste Commissie Kunst en Cultuur luisterden naar de verhalen van acht

Kunstenaars (zie onze site onder 20 maart) die ondanks hun grote reputatie en professionaliteit, toch

niet van hun werk kunnen leven. De politici waren duidelijk onder de indruk van de verhalen, maar of

ze daar ook consequenties aan verbinden moeten nog blijken…Kunstenaars kunnen niet overleven op

de markt, maar marktwerking vormt het fundament onder het huidige kunstbeleid…

 

Aantal beurzen Fonds daalt

Slechts 14% van de kunstenaars heeft na aftrek een inkomen van meer dan € 10.000 per jaar. 40% van de kunstenaars heeft een negatief inkomen. 62% heeft neveninkomsten uit andere werkzaamheden, 8% verdient helemaal niets met zijn werk. 18% van de beeldend kunstenaars heeft een bijstandsuitkering. In 2003 maakten 3.000 van de 15.000 kunstenaars gebruik van de WWIK. Van de inkomsten van beeldend kunstenaars is 60% afkomstig van de particuliere markt en 40% van overheidsgelden, schrijft Lien Heyting in ‘Kunst in getal’ (NRC 11-7-03)

Ook het Fonds BKVB is zich bewust van de ‘armoede’ van kunstenaars (Beleidsplan Fonds BKVB 2009-2012, p. 44), maar stelt dat ‘noch de BKR, noch subsidies bleken in staat daar verandering in te brengen.’ Het Fonds hoopt op de markt, ‘waarmee de kunstenaar zich economisch emancipeert en wordt bevrijd uit het sociale welzijnsdenken van de overheid’ (p. 43)…. en pleit voor hogere budgetten voor minder kunstenaars.

Tussen 2001 en 2004 gaf het Fonds gemiddeld 600 werkbeurzen, basisbeurzen en startstipendia aan 12.000 kunstenaars (zie Statistiek van landelijke subsidieregelingen voor beeldende kunst 2001 tot 2005). Het Fonds stelt voor dit te terug te brengen tot 270 beurzen voor 10.000 kunstenaars (180-200 basisbeurzen plus 60-70 startstipendia. Verder zijn er nog zogenaamde flexibele werkbudgetten, waarvoor geen aantallen worden genoemd (zie Beleidsplan Fonds 2009-2012, p 63). Daarmee reduceert het Fonds het aantal beurzen tot minder dan de helft!!! Slechts 8 % van het totaal aan tal kunstenaars krijgt nog een beurs en dat is veel te weinig.

 

Geldstroom buiten bereik kunstenaars

Ook andere geldstromen drogen op, zoals de Geldstroom Beeldende Kunst en Vormgeving en de WWIK. Zo werd in 2005 bepaald dat de 16,7 miljoen van de Geldstroom BKV niet meer rechtstreeks aan kunstenaars mocht worden uitgekeerd. Straks wordt dit geld niet meer via de provincie gedistribueerd, maar onder de naam Basisinfrastructuur uitgedeeld aan 40 steden met meer dan 90.000 inwoners, waarbij je je kunt afvragen of die wel over voldoende expertise beschikken.

Waar gaat dit geld eigenlijk naar toe? Het mag alleen nog naar rechtspersonen. Het wordt uitgegeven aan opdrachten, tentoonstellingen en de overhead van instellingen. Dit geld, bijna een derde van het totale budget voor beeldende kunst (70,6 miljoen), gaat grotendeels aan de neus van kunstenaars voorbij!

 

WWIK slinkt

Verder slinkt het budget van de WWIK (Wet Werk en Inkomen Kunstenaars) in rap tempo. Via deze regeling werd in 2003 nog 40 miljoen aan 3000 kunstenaars gegeven, maar in 2007 was dat nog maar 25 miljoen aan 2200 kunstenaars!!! (zie Het landelijk subsidiestelsel voor beeldende kunsten 1984-2005, IJdens/De Nooy/Vloet 2007, p. 8.) Kunstenaars mogen hier in tien jaar slechts vier jaar gebruik van maken. Ze krijgen 70% van de bijstand en mogen tot 125 % bijverdienen. Op zich geen slechte regeling, ware het niet dat de eisen steeds verder worden opgeschroefd. Nu moeten ze elk jaar 2000 euro meer bijverdienen en na vier jaar moeten ze, gesteund door marketingcursussen van Kunstenaars&Co, kunnen overleven op de markt. Maar dat is een fictie! Steeds meer mensen vallen uit de boot. Het is dan ook de vraag of de 19 miljoen die nu naar  Kunstenaars&Co gaat, niet beter direct aan beurzen voor kunstenaars kan worden besteed… 

 

Subsidie aan Kunstuitlenen verdwenen

Het vorige kabinet heeft de kunstuitlenen geprivatiseerd en dat is jammer.

Nederland is uniek met deze voorziening, die de kloof tussen kunst en publiek verkleint. Door de

privatisering is het niveau van de collecties gedaald en zijn de vergoedingen voor kunstenaars

geslonken. Ze krijgen geen vergoeding meer voor de tijd dat het werk in bruikleen is,

maar alleen nog voor de tijd dat het verhuurd is, zodat deze bezuiniging wordt afgewenteld op de

kunstenaars.

Belichaming van de vrijheid

De markt is het panacee voor alle problemen, maar dat gaat voorbij aan de historische ontwikkelingen en de positie van de kunstenaar daarin. In de 19de eeuw vallen het hof en de kerk weg als opdrachtgever. En de opkomende middenklasse vult het gat niet op. Vooral niet omdat de kunstenaar sinds de romantiek niet meer in opdracht werkt. Hij is een ‘ziener’ die zich niet richt op de markt. Hij reflecteert op ons bestaan en dat is zijn waarde, ook vandaag. Hij is de belichaming van ons (westerse) geloof in vrijheid. En dat mag best wat kosten. Anders rest ons slechts het dictaat van de markt, de reclame. De kunstenaar creëert culturele meerwaarde. Hij is vrij, maar daarmee is zijn bestaan onzeker. Zoals Van Gogh, die bij leven slechts één schilderij heeft verkocht, ook al was zijn broer kunsthandelaar. Hoe had Van Gogh kunnen schilderen als zijn broer hem niet had gesteund?

Galeries en kunstuitlenen verkopen voor 130 miljoen euro per jaar (uit: Rapport Artes 2007 in opdracht van de Nederlandse Galerie Associatie). Het lijkt veel, maar er zijn te weinig kopers, (4% van de bevolking) om kunstenaars een bestaan te verschaffen, aldus Truus Gubbels van de Boekmanstichting. Willem Drees stelde in 1949 de Contraprestatie in omdat kunstenaars er sinds het einde van de 19de eeuw financieel steeds verder op achteruit gingen. Logisch, want de arbeidsproductiviteit is gestegen en de uurlonen stegen navenant. Als zelfs arbeidsintensieve industrieën in het westen niet kunnen concurreren, dan is de ambitie van de kunstenaar om unieke, arbeidsintensieve producten te maken oneconomisch volstrekt onhaalbaar. De Contraprestatie/BKR is afgeschaft omdat de selectie niet kritisch genoeg was, maar dat euvel is verholpen. Kunstenaars moeten steeds opnieuw beurzen aanvragen en de toets der kritiek doorstaan. Financiële ondersteuning blijft echter noodzakelijk, door de overheid en zo mogelijk ook met privé-kapitaal.

Toekomst 

Op Prinsjesdag wordt het beleid van de komende vier jaar vastglegd en het ziet er somber uit. Van de 130 miljoen gulden, die in 1983 via de BKR direct aan kunstenaars werd uitgekeerd (bron IVA 1983) is er nog slecht 37 miljoen euro over (12 miljoen aan beurzen via het Fonds en 25 miljoen via WWIK). Het geld verdwijnt bij de bron, maar de kunstenaar is de boom waar iedereen de vruchten van plukt!

Er zijn kleine lichtpuntjes. De actie heeft wel effect gehad, maar er zijn ingrijpende maatregelen nodig om het tij te keren. Hieronder een inventarisatie.

Naar aanleiding van emailbombardement van het Platform van 12 december besloot het Fonds om de starstipendia te behouden, maar van de 131 startstipendia uit 2002 zijn er nu nog maar 70 over…

Verder besloot Femke Halsema om de KunstKoopregeling te handhaven (omzet 10 miljoen euro), waarmee de markt wordt gestimuleerd.

Groen Links bepleit ook een regeling voor hang-en stageld naar voorbeeld van de Engelse Artscouncil (zie artikel ‘Niet van de eer alleen’, door Mariko Peters, NRC april 2008.)

SP, Groen Links en de VVD steunen het voorstel van het Platform om De Mecenas op te richten, een Fonds met overheids- en privégeld, dat zonder winstoogmerk beurzen aan kunstenaars verstrekt. Groen Links liet onderzoek doen naar Cultuurinvest, een publiek-privaat fonds in België, waaruit bleek dat winststreven in de beeldende kunst niet mogelijk is.

-Gelast een onderzoek naar fondsen zonder winstoogmerk en creëer met het Fonds De Mecenas een nieuwe geldstroom voor kunstenaars.

Alle politieke partijen beseffen nu dat met het wegbezuinigen van de Federatie van Kunstenaarsverenigingen de spreekbuis van kunstenaars naar de politiek is verdwenen.

– Creëer geen kostbaar sektorinstituut. Geef budget aan een organisatie die op efficiënte wijze  de belangen van kunstenaars dient (website, webmaster, secretaris en woordvoerder).

– Handhaaf minimaal 600 beurzen en geef meer geld aan het Fonds!

 

– Herstel de projectsubsidies uit de vroegere Geldstroom en creëer een loket via de CBK’s om

  de aanvragen te beoordelen.

 

– Verruim de WWIK (die in 2009 wordt geëvalueerd) tot een termijn van 10 jaar. Laat de  

  progressieve inkomenseis moet vervallen en de bijverdiengrens moet worden opgehoogd. Zet

  de WWIK om in een persoonlijk budget met rekening courant systeem, dat beter is afgestemd

  op de wisselende inkomsten van kunstenaars.

 

Tot slot mijn advies aan kunstenaars: kom zelf voor je belangen op!

Meld je bij het PlatformZonderkunstenaarsGeenKunst. zonderkunstenaarsgeenkunst@gmail.com

 Anne Berk mei 2008

 

Written by zonderkunstenaarsgeenkunst

juni 20, 2008 bij 4:58 pm

Eén reactie

Subscribe to comments with RSS.

  1. Dag Anne Berk

    Mijn site is vooralsnog onaf , want kon ik verder niet betalen.

    Ik heb 2 vragen.

    Uit bovenstaande heb ik het volgende er uitgeplukt;

    ——

    – Verruim de WWIK (die in 2009 wordt geëvalueerd) tot een termijn van 10 jaar. Laat de

    progressieve inkomenseis moet vervallen en de bijverdiengrens moet worden opgehoogd. Zet

    de WWIK om in een persoonlijk budget met rekening courant systeem, dat beter is afgestemd

    op de wisselende inkomsten van kunstenaars.

    —-

    Op welke manier gaan we daar collectief vorm aan geven ! ? Wanneer daartoe wat doen ?

    Twee;

    We leven in een schulden samenleving. Erop gebouwd !

    De selectieve omgang ermee door de overheid impliceert dat er een gigantisch ongelijke schuldenfaciliterende en schulden- opbrekende omgang ermee is, waarbij de kunstenaars door hun structurele tekorten in de schulden terecht komen, niet even maar duurzaam op een niet te herstellen manier.Uberhaupt de onderste lagen , ….

    en nog toegevoegde vraag; welke link zie jij naar Transition Towns, die handelen vanuit adequate onderkenningen.

    Vriendelijke groet Robert Verhoeven

    P.S. Sta nog altijd open voor een keer een ontmoeting , koffie, wijntje dan wel etentje.

    robert verhoeven

    juni 19, 2009 at 8:22 am


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: